001

Protinus aerii mellis caelestia dona

002

exsequar: hanc etiam, Maecenas, aspice partem.

003

admiranda tibi levium spectacula rerum

004

magnanimosque duces totiusque ordine gentis

005

mores et studia et populos et proelia dicam.

006

in tenui labor; at tenuis non gloria, si quem

007

numina laeva sinunt auditque vocatus Apollo.

008

Principio sedes apibus statioque petenda,

009

quo neque sit ventis aditus (nam pabula venti

010

ferre domum prohibent) neque oves haedique petulci

011

floribus insultent, aut errans bucula campo

012

decutiat rorem et surgentis atterat herbas.

013

absint et picti squalentia terga lacerti

014

pinguibus a stabulis, meropesque aliaeque volucres

015

et manibus Procne pectus signata cruentis;

016

omnia nam late vastant ipsasque volantis

017

ore ferunt dulcem nidis immitibus escam.

018

at liquidi fontes et stagna virentia musco

019

adsint et tenuis fugiens per gramina rivus,

020

palmaque vestibulum aut ingens oleaster inumbret,

021

ut, cum prima novi ducent examina reges

022

vere suo, ludetque favis emissa iuventus,

023

vicina invitet decedere ripa calori,

024

obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos.

025

in medium, seu stabit iners seu profluet umor,

026

transversas salices et grandia conice saxa,

027

pontibus ut crebris possint consistere et alas

028

pandere ad aestivum solem, si forte morantis

029

sparserit aut praeceps Neptuno immerserit Eurus.

030

haec circum casiae virides et olentia late

031

serpylla et graviter spirantis copia thymbrae

032

floreat, inriguumque bibant violaria fontem.

033

ipsa autem, seu corticibus tibi suta cavatis

034

seu lento fuerint alvaria vimine texta,

035

angustos habeant aditus: nam frigore mella

036

cogit hiems, eademque calor liquefacta remittit&emdash;

037

utraque vis apibus pariter metuenda; neque illae

038

nequiquam in tectis certatim tenuia cera

039

spiramenta linunt, fucoque et floribus oras

040

explent, collectumque haec ipsa ad munera gluten

041

et visco et Phrygiae servant pice lentius Idae.

042

saepe etiam effossis, si vera est fama, latebris

043

sub terra fovere larem, penitusque repertae

044

pumicibusque cavis exesaeque arboris antro.

045

tu tamen et levi rimosa cubilia limo

046

ungue fovens circum, et raras superinice frondes.

047

neu propius tectis taxum sine, neve rubentis

048

ure foco cancros, altae neu crede paludi,

049

aut ubi odor caeni gravis aut ubi concava pulsu

050

saxa sonant vocisque offensa resultat imago.

051

Quod superest, ubi pulsam hiemem Sol aureus egit

052

sub terras caelumque aestiva luce reclusit,

053

illae continuo saltus silvasque peragrant

054

purpureosque metunt flores et flumina libant

055

summa leves. hinc nescio qua dulcedine laetae

056

progeniem nidosque fovent, hinc arte recentis

057

excudunt ceras et mella tenacia fingunt.

058

hinc ubi iam emissum caveis ad sidera caeli

059

nare per aestatem liquidam suspexeris agmen

060

obscuramque trahi vento mirabere nubem,

061

contemplator: aquas dulcis et frondea semper

062

tecta petunt. huc tu iussos asperge sapores,

063

trita melisphylla et cerinthae ignobile gramen,

064

tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum:

065

ipsae consident medicatis sedibus, ipsae

066

intima more suo sese in cunabula condent.

067

Sin autem ad pugnam exierint - nam saepe duobus

068

regibus incessit magno discordia motu;

069

continuoque animos vulgi et trepidantia bello

070

corda licet longe praesciscere: namque morantis

071

Martius ille aeris rauci canor increpat, et vox

072

auditur fractos sonitus imitata tubarum;

073

tum trepidae inter se coeunt pennisque coruscant

074

spiculaque exacuunt rostris aptantque lacertos

075

et circa regem atque ipsa ad praetoria densae

076

miscentur magnisque vocant clamoribus hostem;

077

ergo ubi ver nactae sudum camposque patentis,

078

erumpunt portis; concurritur, aethere in alto

079

fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem

080

praecipitesque cadunt; non densior aere grando,

081

nec de concussa tantum pluit ilice glandis:

082

ipsi per medias acies insignibus alis

083

ingentis animos angusto in pectore versant,

084

usque adeo obnixi non cedere dum gravis aut hos

085

aut hos versa fuga victor dare terga subegit.

086

hi motus animorum atque haec certamina tanta

087

pulveris exigui iactu compressa quiescent.

088

Verum ubi ductores acie revocaveris ambo,

089

deterior qui visus, eum, ne prodigus obsit,

090

dede neci; melior vacua sine regnet in aula.

091

alter erit maculis auro squalentibus ardens;

092

nam duo sunt genera: hic melior insignis et ore

093

et rutilis clarus squamis; ille horridus alter

094

desidia latamque trahens inglorius alvum.

095

ut binae regum facies, ita corpora plebis.

096

namque aliae turpes horrent, ceu pulvere ab alto

097

cum venit et sicco terram spuit ore viator

098

aridus; elucent aliae et fulgore coruscant

099

ardentes auro et paribus lita corpora guttis.

100

haec potior suboles, hinc caeli tempore certo

101

dulcia mella premes, nec tantum dulcia quantum

102

et liquida et durum Bacchi domitura saporem.

103

At cum incerta volant caeloque examina ludunt

104

contemnuntque favos et frigida tecta relinquunt,

105

instabilis animos ludo prohibebis inani.

106

nec magnus prohibere labor: tu regibus alas

107

eripe; non illis quisquam cunctantibus altum

108

ire iter aut castris audebit vellere signa.

109

invitent croceis halantes floribus horti

110

et custos furum atque avium cum falce saligna

111

Hellespontiaci servet tutela Priapi.

112

ipse thymum tinosque ferens de montibus altis

113

tecta serat late circum cui talia curae;

114

ipse labore manum duro terat, ipse feracis

115

figat humo plantas et amicos inriget imbris.

116

Atque equidem, extremo ni iam sub fine laborum

117

vela traham et terris festinem advertere proram,

118

forsitan et pinguis hortos quae cura colendi

119

ornaret canerem, biferique rosaria Paesti,

120

quoque modo potis gauderent intiba rivis

121

et virides apio ripae, tortusque per herbam

122

cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem

123

narcissum aut flexi tacuissem vimen acanthi

124

pallentisque hederas et amantis litora myrtos.

125

namque sub Oebaliae memini me turribus arcis,

126

qua niger umectat flaventia culta Galaesus,

127

Corycium vidisse senem, cui pauca relicti

128

iugera ruris erant, nec fertilis illa iuvencis

129

nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho.

130

hic rarum tamen in dumis olus albaque circum

131

lilia verbenasque premens vescumque papaver

132

regum aequabat opes animis, seraque revertens

133

nocte domum dapibus mensas onerabat inemptis.

134

primus vere rosam atque autumno carpere poma,

135

et cum tristis hiems etiamnum frigore saxa

136

rumperet et glacie cursus frenaret aquarum,

137

ille comam mollis iam tondebat hyacinthi

138

aestatem increpitans seram Zephyrosque morantis.

139

ergo apibus fetis idem atque examine multo

140

primus abundare et spumantia cogere pressis

141

mella favis; illi tiliae atque uberrima pinus,

142

quotque in flore novo pomis se fertilis arbos

143

induerat totidem autumno matura tenebat.

144

ille etiam seras in versum distulit ulmos

145

eduramque pirum et spinos iam pruna ferentis

146

iamque ministrantem platanum potantibus umbras.

147

verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis

148

praetereo atque aliis post me memoranda relinquo.

149

Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse

150

addidit expediam, pro qua mercede canoros

151

Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae

152

Dictaeo caeli regem pavere sub antro.

153

solae communis natos, consortia tecta

154

urbis habent, magnisque agitant sub legibus aevum,

155

et patriam solae et certos novere penatis;

156

venturaeque hiemis memores aestate laborem

157

experiuntur et in medium quaesita reponunt.

158

namque aliae victu invigilant et foedere pacto

159

exercentur agris; pars intra saepta domorum

160

narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten

161

prima favis ponunt fundamina, deinde tenacis

162

suspendunt ceras; aliae spem gentis adultos

163

educunt fetus; aliae purissima mella

164

stipant et liquido distendunt nectare cellas.

165

sunt quibus ad portas cecidit custodia sorti,

166

inque vicem speculantur aquas et nubila caeli,

167

aut onera accipiunt venientum, aut agmine facto

168

ignavum fucos pecus a praesepibus arcent.

169

fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella.

170

ac veluti lentis Cyclopes fulmina massis

171

cum properant, alii taurinis follibus auras

172

accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt

173

aera lacu; gemit impositis incudibus Aetna;

174

illi inter sese magna vi bracchia tollunt

175

in numerum, versantque tenaci forcipe ferrum:

176

non aliter, si parva licet componere magnis,

177

Cecropias innatus apes amor urget habendi

178

munere quamque suo. grandaevis oppida curae

179

et munire favos et daedala fingere tecta.

180

at fessae multa referunt se nocte minores,

181

crura thymo plenae; pascuntur et arbuta passim

182

et glaucas salices casiamque crocumque rubentem

183

et pinguem tiliam et ferrugineos hyacinthos.

184

omnibus una quies operum, labor omnibus unus:

185

mane ruunt portis; nusquam mora; rursus easdem

186

vesper ubi e pastu tandem decedere campis

187

admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant;

188

fit sonitus, mussantque oras et limina circum.

189

post, ubi iam thalamis se composuere, siletur

190

in noctem, fessosque sopor suus occupat artus.

191

nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt

192

longius, aut credunt caelo adventantibus Euris,

193

sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur

194

excursusque brevis temptant, et saepe lapillos,

195

ut cumbae instabiles fluctu iactante saburram,

196

tollunt, his sese per inania nubila librant.

197

illum adeo placuisse apibus mirabere morem,

198

quod neque concubitu indulgent, nec corpora segnes

199

in Venerem solvunt aut fetus nixibus edunt;

200

verum ipsae e foliis natos, e suavibus herbis

201

ore legunt, ipsae regem parvosque Quirites

202

sufficiunt, aulasque et cerea regna refigunt.

203

saepe etiam duris errando in cotibus alas

204

attrivere, ultroque animam sub fasce dedere:

205

tantus amor florum et generandi gloria mellis.

206

ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi

207

excipiat (neque enim plus septima ducitur aestas),

208

at genus immortale manet, multosque per annos

209

stat fortuna domus, et avi numerantur avorum.

210

praeterea regem non sic Aegyptus et ingens

211

Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes

212

observant. rege incolumi mens omnibus una est;

213

amisso rupere fidem, constructaque mella

214

diripuere ipsae et cratis solvere favorum.

215

ille operum custos, illum admirantur et omnes

216

circumstant fremitu denso stipantque frequentes,

217

et saepe attollunt umeris et corpora bello

218

obiectant pulchramque petunt per vulnera mortem.

219

His quidam signis atque haec exempla secuti

220

esse apibus partem divinae mentis et haustus

221

aetherios dixere; deum namque ire per omnis

222

terrasque tractusque maris caelumque profundum;

223

hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum,

224

quemque sibi tenuis nascentem arcessere vitas:

225

scilicet huc reddi deinde ac resoluta referri

226

omnia, nec morti esse locum, sed viva volare

227

sideris in numerum atque alto succedere caelo.

228

Si quando sedem augustam servataque mella

229

thesauri relines, prius haustu sparsus aquarum

230

ora fove, fumosque manu praetende sequacis.

231

bis gravidos cogunt fetus, duo tempora messis:

232

Taygete simul os terris ostendit honestum

233

Pleas et Oceani spretos pede reppulit amnis,

234

aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi

235

tristior hibernas caelo descendit in undas.

236

illis ira modum supra est, laesaeque venenum

237

morsibus inspirant, et spicula caeca relinquunt

238

adfixae venis, animasque in vulnere ponunt.

239

sin duram metues hiemem parcesque futuro

240

contunsosque animos et res miserabere fractas,

241

at suffire thymo cerasque recidere inanis

242

quis dubitet ? nam saepe favos ignotus adedit

243

stellio et lucifugis congesta cubilia blattis

244

immunisque sedens aliena ad pabula fucus;

245

aut asper crabro imparibus se immiscuit armis,

246

aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae

247

laxos in foribus suspendit aranea cassis.

248

quo magis exhaustae fuerint hoc acrius omnes

249

incumbent generis lapsi sarcire ruinas

250

complebuntque foros et floribus horrea texent.

251

Si vero, quoniam casus apibus quoque nostros

252

vita tulit, tristi languebunt corpora morbo -

253

quod iam non dubiis poteris cognoscere signis:

254

continuo est aegris alius color; horrida vultum

255

deformat macies; tum corpora luce carentum

256

exportant tectis et tristia funera ducunt -

257

aut illae pedibus conexae ad limina pendent

258

aut intus clausis cunctantur in aedibus omnes

259

ignavaeque fame et contracto frigore pigrae.

260

tum sonus auditur gravior, tractimque susurrant,

261

frigidus ut quondam silvis immurmurat Auster,

262

ut mare sollicitum stridit refluentibus undis,

263

aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis.

264

hic iam galbaneos suadebo incendere odores

265

mellaque harundineis inferre canalibus, ultro

266

hortantem et fessas ad pabula nota vocantem.

267

proderit et tunsum gallae admiscere saporem

268

arentisque rosas, aut igni pinguia multo

269

defruta vel psithia passos de vite racemos,

270

Cecropiumque thymum et grave olentia centaurea.

271

est etiam flos in pratis cui nomen amello

272

fecere agricolae, facilis quaerentibus herba;

273

namque uno ingentem tollit de caespite silvam

274

aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum

275

funduntur, violae sublucet purpura nigrae;

276

saepe deum nexis ornatae torquibus arae;

277

asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum

278

pastores et curva legunt prope flumina Mellae.

279

huius odorato radices incoque Baccho

280

pabulaque in foribus plenis appone canistris.

281

Sed si quem proles subito defecerit omnis,

282

nec genus unde novae stirpis revocetur habebit,

283

tempus et Arcadii memoranda inventa magistri

284

pandere, quoque modo caesis iam saepe iuvencis

285

insincerus apes tulerit cruor. - altius omnem

286

expediam prima repetens ab origine famam.

287

nam qua Pellaei gens fortunata Canopi

288

accolit effuso stagnantem flumine Nilum

289

et circum pictis vehitur sua rura phaselis,

290

quaque pharetratae vicinia Persidis urget,

291

et diversa ruens septem discurrit in ora

292

et viridem Aegyptum nigra fecundat harena,

293

usque coloratis amnis devexus ab Indis,

294

omnis in hac certam regio iacit arte salutem.

295

exiguus primum atque ipsos contractus in usus

296

eligitur locus; hunc angustique imbrice tecti

297

parietibusque premunt artis, et quattuor addunt,

298

quattuor a ventis obliqua luce fenestras.

299

tum vitulus bima curvans iam cornua fronte

300

quaeritur; huic geminae nares et spiritus oris

301

multa reluctanti obstruitur, plagisque perempto

302

tunsa per integram solvuntur viscera pellem.

303

sic positum in clauso linquunt, et ramea costis

304

subiciunt fragmenta, thymum casiasque recentis.

305

hoc geritur Zephyris primum impellentibus undas,

306

ante novis rubeant quam prata coloribus, ante

307

garrula quam tignis nidum suspendat hirundo.

308

interea teneris tepefactus in ossibus umor

309

aestuat, et visenda modis animalia miris,

310

trunca pedum primo, mox et stridentia pennis,

311

miscentur, tenuemque magis magis aera carpunt,

312

donec ut aestivis effusus nubibus imber

313

erupere, aut ut nervo pulsante sagittae

314

prima leves ineunt si quando proelia Parthi.

315

Quis deus hanc, Musae, quis nobis extudit artem?

316

unde nova ingressus hominum experientia cepit?

317

pastor Aristaeus fugiens Peneia Tempe,

318

amissis, ut fama, apibus morboque fameque,

319

tristis ad extremi sacrum caput astitit amnis

320

multa querens, atque hac adfatus voce parentem:

321

'mater, Cyrene mater, quae gurgitis huius

322

ima tenes, quid me praeclara stirpe deorum

323

(si modo, quem perhibes, pater est Thymbraeus Apollo)

324

invisum fatis genuisti? aut quo tibi nostri

325

pulsus amor? quid me caelum sperare iubebas?

326

en etiam hunc ipsum vitae mortalis honorem,

327

quem mihi vix frugum et pecorum custodia sollers

328

omnia temptanti extuderat, te matre relinquo.

329

quin age et ipsa manu felicis erue silvas,

330

fer stabulis inimicum ignem atque interfice messis,

331

ure sata et validam in vitis molire bipennem,

332

tanta meae si te ceperunt taedia laudis.'

333

At mater sonitum thalamo sub fluminis alti

334

sensit. eam circum Milesia vellera Nymphae

335

carpebant hyali saturo fucata colore,

336

Drymoque Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque,

337

caesariem effusae nitidam per candida colla,

338

[Nesaee Spioque Thaliaque Cymodoceque,]

339

Cydippeque et flava Lycorias, altera virgo,

340

altera tum primos Lucinae experta labores,

341

Clioque et Beroe soror, Oceanitides ambae,

342

ambae auro, pictis incinctae pellibus ambae,

343

atque Ephyre atque Opis et Asia Deiopea

344

et tandem positis velox Arethusa sagittis.

345

inter quas curam Clymene narrabat inanem

346

Volcani, Martisque dolos et dulcia furta,

347

aque Chao densos divum numerabat amores.

348

carmine quo captae dum fusis mollia pensa

349

devolvunt, iterum maternas impulit auris

350

luctus Aristaei, vitreisque sedilibus omnes

351

obstipuere; sed ante alias Arethusa sorores

352

prospiciens summa flavum caput extulit unda,

353

et procul: 'o gemitu non frustra exterrita tanto,

354

Cyrene soror, ipse tibi, tua maxima cura,

355

tristis Aristaeus Penei genitoris ad undam

356

stat lacrimans, et te crudelem nomine dicit.'

357

huic percussa nova mentem formidine mater

358

'duc, age, duc ad nos; fas illi limina divum

359

tangere' ait. simul alta iubet discedere late

360

flumina, qua iuvenis gressus inferret. at illum

361

curvata in montis faciem circumstetit unda

362

accepitque sinu vasto misitque sub amnem.

363

iamque domum mirans genetricis et umida regna

364

speluncisque lacus clausos lucosque sonantis

365

ibat, et ingenti motu stupefactus aquarum

366

omnia sub magna labentia flumina terra

367

spectabat diversa locis, Phasimque Lycumque,

368

et caput unde altus primum se erumpit Enipeus,

369

unde pater Tiberinus et unde Aniena fluenta

370

saxosusque sonans Hypanis Mysusque Caicus

371

et gemina auratus taurino cornua vultu

372

Eridanus, quo non alius per pinguia culta

373

in mare purpureum violentior effluit amnis.

374

postquam est in thalami pendentia pumice tecta

375

perventum et nati fletus cognovit inanis

376

Cyrene, manibus liquidos dant ordine fontis

377

germanae, tonsisque ferunt mantelia villis;

378

pars epulis onerant mensas et plena reponunt

379

pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae.

380

et mater ' cape Maeonii carchesia Bacchi:

381

Oceano libemus' ait. simul ipsa precatur

382

Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores,

383

centum quae silvas, centum quae flumina servant.

384

ter liquido ardentem perfundit nectare Vestam,

385

ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit.

386

omine quo firmans animum sic incipit ipsa:

387

'Est in Carpathio Neptuni gurgite vates

388

caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor

389

et iuncto bipedum curru metitur equorum.

390

hic nunc Emathiae portus patriamque revisit

391

Pallenen; hunc et Nymphae veneramur et ipse

392

grandaevus Nereus: novit namque omnia vates,

393

quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur;

394

quippe ita Neptuno visum est, immania cuius

395

armenta et turpis pascit sub gurgite phocas.

396

hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem

397

expediat morbi causam eventusque secundet.

398

nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum

399

orando flectes; vim duram et vincula capto

400

tende; doli circum haec demum frangentur inanes.

401

ipsa ego te, medios cum sol accenderit aestus,

402

cum sitiunt herbae et pecori iam gratior umbra est,

403

in secreta senis ducam, quo fessus ab undis

404

se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem.

405

verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis,

406

tum variae eludent species atque ora ferarum.

407

fiet enim subito sus horridus atraque tigris

408

squamosusque draco et fulva cervice leaena,

409

aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis

410

excidet, aut in aquas tenuis dilapsus abibit.

411

sed quanto ille magis formas se vertet in omnis

412

tam tu, nate, magis contende tenacia vincla,

413

donec talis erit mutato corpore qualem

414

videris incepto tegeret cum lumina somno.'

415

Haec ait et liquidum ambrosiae diffundit odorem,

416

quo totum nati corpus perduxit; at illi

417

dulcis compositis spiravit crinibus aura

418

atque habilis membris venit vigor. est specus ingens

419

exesi latere in montis, quo plurima vento

420

cogitur inque sinus scindit sese unda reductos,

421

deprensis olim statio tutissima nautis;

422

intus se vasti Proteus tegit obice saxi.

423

hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha

424

conlocat, ipsa procul nebulis obscura resistit.

425

iam rapidus torrens sitientis Sirius Indos

426

ardebat caelo, et medium sol igneus orbem

427

hauserat; arebant herbae, et cava flumina siccis

428

faucibus ad limum radii tepefacta coquebant:

429

cum Proteus consueta petens e fluctibus antra

430

ibat; eum vasti circum gens umida ponti

431

exsultans rorem late dispergit amarum.

432

sternunt se somno diversae in litore phocae;

433

ipse, velut stabuli custos in montibus olim,

434

vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit

435

auditisque lupos acuunt balatibus agni,

436

consedit scopulo medius, numerumque recenset.

437

cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas,

438

vix defessa senem passus componere membra

439

cum clamore ruit magno, manicisque iacentem

440

occupat. ille suae contra non immemor artis

441

omnia transformat sese in miracula rerum,

442

ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem.

443

verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus

444

in sese redit atque hominis tandem ore locutus

445

' nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras

446

iussit adire domos? quidve hinc petis?' inquit. at ille:

447

' scis, Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam:

448

sed tu desine velle. deum praecepta secuti

449

venimus hinc lassis quaesitum oracula rebus.'

450

tantum effatus. ad haec vates vi denique multa

451

ardentis oculos intorsit lumine glauco,

452

et graviter frendens sic fatis ora resolvit.

453

'Non te nullius exercent numinis irae;

454

magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus

455

haudquaquam ad meritum poenas, ni fata resistant,

456

suscitat, et rapta graviter pro coniuge saevit.

457

illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps,

458

immanem ante pedes hydrum moritura puella

459

servantem ripas alta non vidit in herba.

460

at chorus aequalis Dryadum clamore supremos

461

implerunt montis; flerunt Rhodopeiae arces

462

altaque Pangaea et Rhesi Mavortia tellus

463

atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia.

464

ipse cava solans aegrum testudine amorem

465

te, dulcis coniunx, te solo in litore secum,

466

te veniente die, te decedente canebat.

467

Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis,

468

et caligantem nigra formidine lucum

469

ingressus, manisque adiit regemque tremendum

470

nesciaque humanis precibus mansuescere corda.

471

at cantu commotae Erebi de sedibus imis

472

umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum,

473

quam multa in foliis avium se milia condunt,

474

vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber,

475

matres atque viri defunctaque corpora vita

476

magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae,

477

impositique rogis iuvenes ante ora parentum,

478

quos circum limus niger et deformis harundo

479

Cocyti tardaque palus inamabilis unda

480

alligat et novies Styx interfusa coercet.

481

quin ipsae stupuere domus atque intima Leti

482

Tartara caeruleosque implexae crinibus anguis

483

Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora,

484

atque Ixionii vento rota constitit orbis.

485

iamque pedem referens casus evaserat omnis,

486

redditaque Eurydice superas veniebat ad auras

487

pone sequens (namque hanc dederat Proserpina legem),

488

cum subita incautum dementia cepit amantem,

489

ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes:

490

restitit, Eurydicenque suam iam luce sub ipsa

491

immemor heu ! victusque animi respexit. ibi omnis

492

effusus labor atque immitis rupta tyranni

493

foedera, terque fragor stagnis auditus Averni.

494

illa 'quis et me ' inquit 'miseram et te perdidit, Orpheu,

495

quis tantus furor? en iterum crudelia retro

496

fata vocant, conditque natantia lumina somnus.

497

iamque vale: feror ingenti circumdata nocte

498

invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas.'

499

dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras

500

commixtus tenuis, fugit diversa, neque illum

501

prensantem nequiquam umbras et multa volentem

502

dicere praeterea vidit; nec portitor Orci

503

amplius obiectam passus transire paludem.

504

quid faceret? quo se rapta bis coniuge ferret?

505

quo fletu manis, quae numina voce moveret?

506

illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba.

507

septem illum totos perhibent ex ordine mensis

508

rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam

509

flesse sibi, et gelidis haec evolvisse sub astris

510

mulcentem tigris et agentem carmine quercus;

511

qualis populea maerens philomela sub umbra

512

amissos queritur fetus, quos durus arator

513

observans nido implumis detraxit; at illa

514

flet noctem, ramoque sedens miserabile carmen

515

integrat, et maestis late loca questibus implet.

516

nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei:

517

solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem

518

arvaque Riphaeis numquam viduata pruinis

519

lustrabat, raptam Eurydicen atque inrita Ditis

520

dona querens. spretae Ciconum quo munere matres

521

inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi

522

discerptum latos iuvenem sparsere per agros.

523

tum quoque marmorea caput a cervice revulsum

524

gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus

525

volveret, Eurydicen vox ipsa et frigida lingua

526

a miseram Eurydicen ! anima fugiente vocabat:

527

Eurydicen toto referebant flumine ripae.'

528

Haec Proteus, et se iactu dedit aequor in altum,

529

quaque dedit, spumantem undam sub vertice torsit.

530

At non Cyrene; namque ultro adfata timentem:

531

'nate, licet tristis animo deponere curas.

532

haec omnis morbi causa, hinc miserabile Nymphae,

533

cum quibus illa choros lucis agitabat in altis,

534

exitium misere apibus. tu munera supplex

535

tende petens pacem, et facilis venerare Napaeas;

536

namque dabunt veniam votis, irasque remittent.

537

sed modus orandi qui sit prius ordine dicam.

538

quattuor eximios praestanti corpore tauros,

539

qui tibi nunc viridis depascunt summa Lycaei,

540

delige, et intacta totidem cervice iuvencas.

541

quattuor his aras alta ad delubra dearum

542

constitue, et sacrum iugulis demitte cruorem,

543

corporaque ipsa boum frondoso desere luco.

544

post, ubi nona suos Aurora ostenderit ortus,

545

inferias Orphei Lethaea papavera mittes

546

et nigram mactabis ovem, lucumque revises:

547

placatam Eurydicen vitula venerabere caesa.'

548

Haud mora: continuo matris praecepta facessit;

549

ad delubra venit, monstratas excitat aras,

550

quattuor eximios praestanti corpore tauros

551

ducit et intacta totidem cervice iuvencas.

552

post, ubi nona suos Aurora induxerat ortus,

553

inferias Orphei mittit, lucumque revisit.

554

hic vero subitum ac dictu mirabile monstrum

555

aspiciunt, liquefacta boum per viscera toto

556

stridere apes utero et ruptis effervere costis,

557

immensasque trahi nubes, iamque arbore summa

558

confluere et lentis uvam demittere ramis.

559

Haec super arvorum cultu pecorumque canebam

560

et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum

561

fulminat Euphraten bello victorque volentis

562

per populos dat iura viamque adfectat Olympo.

563

illo Vergilium me tempore dulcis alebat

564

Parthenope studiis florentem ignobilis oti,

565

carmina qui lusi pastorum audaxque iuventa,

566

Tityre, te patulae cecini sub tegmine fagi.