001

Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram

002

vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis

003

conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo

004

sit pecori, apibus quanta experientia parcis,

005

hinc canere incipiam. vos, o clarissima mundi

006

lumina, labentem caelo quae ducitis annum,

007

Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus

008

Chaoniam pingui glandem mutavit arista,

009

poculaque inventis Acheloia miscuit uvis,

010

et vos, agrestum praesentia numina, Fauni,

011

(ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae) -

012

munera vestra cano. tuque o, cui prima frementem

013

fudit equum magno tellus percussa tridenti,

014

Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae

015

ter centum nivei tondent dumeta iuvenci;

016

ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei

017

Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae,

018

adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva

019

inventrix, uncique puer monstrator aratri,

020

et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum;

021

dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri,

022

quique novas alitis non ullo semine fruges,

023

quique satis largum caelo demittitis imbrem;

024

tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum

025

concilia incertum est, urbesne invisere, Caesar,

026

terrarumque velis curam, et te maximus orbis

027

auctorem frugum tempestatumque potentem

028

accipiat cingens materna tempora myrto,

029

an deus immensi venias maris ac tua nautae

030

numina sola colant, tibi serviat ultima Thule,

031

teque sibi generum Tethys emat omnibus undis,

032

anne novum tardis sidus te mensibus addas,

033

qua locus Erigonen inter Chelasque sequentis

034

panditur (ipse tibi iam bracchia contrahit ardens

035

Scorpius et caeli iusta plus parte reliquit) -

036

quidquid eris (nam te nec sperant Tartara regem,

037

nec tibi regnandi veniat tam dira cupido,

038

quamvis Elysios miretur Graecia campos,

039

nec repetita sequi curet Proserpina matrem)

040

da facilem cursum, atque audacibus adnue coeptis,

041

ignarosque viae mecum miseratus agrestis

042

ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari.

043

Vere novo, gelidus canis cum montibus umor

044

liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit,

045

depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro

046

ingemere, et sulco attritus splendescere vomer.

047

illa seges demum votis respondet avari

048

agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit;

049

illius immensae ruperunt horrea messes.

050

ac prius ignotum ferro quam scindimus aequor,

051

ventos et varium caeli praediscere morem

052

cura sit ac patrios cultusque habitusque locorum,

053

et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset.

054

hic segetes, illic veniunt felicius uvae,

055

arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt

056

gramina. nonne vides, croceos ut Tmolus odores,

057

India mittit ebur, molles sua tura Sabaei,

058

at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus

059

castorea, Eliadum palmas Epirus equarum?

060

continuo has leges aeternaque foedera certis

061

imposuit natura locis, quo tempore primum

062

Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem,

063

unde homines nati, durum genus. ergo age, terrae

064

pingue solum primis extemplo a mensibus anni

065

fortes invertant tauri, glaebasque iacentis

066

pulverulenta coquat maturis solibus aestas;

067

at si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum

068

Arcturum tenui sat erit suspendere sulco:

069

illic, officiant laetis ne frugibus herbae,

070

hic, sterilem exiguus ne deserat umor harenam.

071

Alternis idem tonsas cessare novalis

072

et segnem patiere situ durescere campum;

073

aut ibi flava seres mutato sidere farra,

074

unde prius laetum siliqua quassante legumen

075

aut tenuis fetus viciae tristisque lupini

076

sustuleris fragilis calamos silvamque sonantem.

077

urit enim lini campum seges, urit avenae,

078

urunt Lethaeo perfusa papavera somno:

079

sed tamen alternis facilis labor, arida tantum

080

ne saturare fimo pingui pudeat sola neve

081

effetos cinerem immundum iactare per agros.

082

sic quoque mutatis requiescunt fetibus arva,

083

nec nulla interea est inaratae gratia terrae.

084

saepe etiam sterilis incendere profuit agros

085

atque levem stipulam crepitantibus urere flammis:

086

sive inde occultas viris et pabula terrae

087

pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem

088

excoquitur vitium atque exsudat inutilis umor,

089

seu pluris calor ille vias et caeca relaxat

090

spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas,

091

seu durat magis et venas astringit hiantis,

092

ne tenues pluviae rapidive potentia solis

093

acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat.

094

multum adeo, rastris glaebas qui frangit inertis

095

vimineasque trahit cratis, iuvat arva, neque illum

096

flava Ceres alto nequiquam spectat Olympo;

097

et qui, proscisso quae suscitat aequore terga,

098

rursus in obliquum verso perrumpit aratro

099

exercetque frequens tellurem atque imperat arvis.

100

umida solstitia atque hiemes orate serenas,

101

agricolae; hiberno laetissima pulvere farra,

102

laetus ager: nullo tantum se Mysia cultu

103

iactat et ipsa suas mirantur Gargara messis.

104

quid dicam iacto qui semine comminus arva

105

insequitur cumulosque ruit male pinguis harenae,

106

deinde satis fluvium inducit rivosque sequentis,

107

et, cum exustus ager morientibus aestuat herbis,

108

ecce supercilio clivosi tramitis undam

109

elicit? illa cadens raucum per levia murmur

110

saxa ciet, scatebrisque arentia temperat arva.

111

quid qui, ne gravidis procumbat culmus aristis,

112

luxuriem segetum tenera depascit in herba,

113

cum primum sulcos aequant sata, quique paludis

114

collectum umorem bibula deducit harena?

115

praesertim incertis si mensibus amnis abundans

116

exit et obducto late tenet omnia limo,

117

unde cavae tepido sudant umore lacunae.

118

Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores

119

versando terram experti, nihil improbus anser

120

Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris

121

officiunt aut umbra nocet. pater ipse colendi

122

haud facilem esse viam voluit, primusque per artem

123

movit agros curis acuens mortalia corda,

124

nec torpere gravi passus sua regna veterno.

125

ante Iovem nulli subigebant arva coloni;

126

ne signare quidem aut partiri limite campum

127

fas erat: in medium quaerebant, ipsaque tellus

128

omnia liberius nullo poscente ferebat.

129

ille malum virus serpentibus addidit atris,

130

praedarique lupos iussit pontumque moveri,

131

mellaque decussit foliis ignemque removit,

132

et passim rivis currentia vina repressit,

133

ut varias usus meditando extunderet artis

134

paulatim, et sulcis frumenti quaereret herbam,

135

ut silicis venis abstrusum excuderet ignem.

136

tunc alnos primum fluvii sensere cavatas;

137

navita tum stellis numeros et nomina fecit

138

Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton;

139

tum laqueis captare feras et fallere visco

140

inventum et magnos canibus circumdare saltus;

141

atque alius latum funda iam verberat amnem

142

alta petens, pelagoque alius trahit umida lina;

143

tum ferri rigor atque argutae lammina serrae

144

(nam primi cuneis scindebant fissile lignum),

145

tum variae venere artes. labor omnia vicit

146

improbus et duris urgens in rebus egestas.

147

prima Ceres ferro mortalis vertere terram

148

instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae

149

deficerent silvae et victum Dodona negaret.

150

mox et frumentis labor additus, ut mala culmos

151

esset robigo segnisque horreret in arvis

152

carduus; intereunt segetes, subit aspera silva,

153

lappaeque tribolique, interque nitentia culta

154

infelix lolium et steriles dominantur avenae.

155

quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris

156

et sonitu terrebis avis et ruris opaci

157

falce premes umbras votisque vocaveris imbrem,

158

heu magnum alterius frustra spectabis acervum,

159

concussaque famem in silvis solabere quercu.

160

Dicendum et quae sint duris agrestibus arma,

161

quis sine nec potuere seri nec surgere messes:

162

vomis et inflexi primum grave robur aratri,

163

tardaque Eleusinae matris volventia plaustra,

164

tribulaque traheaeque et iniquo pondere rastri;

165

virgea praeterea Celei vilisque supellex,

166

arbuteae crates et mystica vannus Iacchi.

167

omnia quae multo ante memor provisa repones,

168

si te digna manet divini gloria ruris.

169

continuo in silvis magna vi flexa domatur

170

in burim et curvi formam accipit ulmus aratri.

171

huic a stirpe pedes temo protentus in octo,

172

binae aures, duplici aptantur dentalia dorso.

173

caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus

174

stivaque, quae currus a tergo torqueat imos,

175

et suspensa focis explorat robora fumus.

176

Possum multa tibi veterum praecepta referre,

177

ni refugis tenuisque piget cognoscere curas.

178

area cum primis ingenti aequanda cylindro

179

et vertenda manu et creta solidanda tenaci,

180

ne subeant herbae neu pulvere victa fatiscat,

181

tum variae inludant pestes: saepe exiguus mus

182

sub terris posuitque domos atque horrea fecit,

183

aut oculis capti fodere cubilia talpae,

184

inventusque cavis bufo et quae plurima terrae

185

monstra ferunt, populatque ingentem farris acervum

186

curculio atque inopi metuens formica senectae.

187

contemplator item, cum se nux plurima silvis

188

induet in florem et ramos curvabit olentis:

189

si superant fetus, pariter frumenta sequentur,

190

magnaque cum magno veniet tritura calore;

191

at si luxuria foliorum exuberat umbra,

192

nequiquam pinguis palea teret area culmos.

193

semina vidi equidem multos medicare serentis

194

et nitro prius et nigra perfundere amurca,

195

grandior ut fetus siliquis fallacibus esset,

196

et quamvis igni exiguo properata maderent.

197

vidi lecta diu et multo spectata labore

198

degenerare tamen, ni vis humana quotannis

199

maxima quaeque manu legeret. sic omnia fatis

200

in peius ruere ac retro sublapsa referri,

201

non aliter quam qui adverso vix flumine lembum

202

remigiis subigit, si bracchia forte remisit,

203

atque illum in praeceps prono rapit alveus amni.

204

Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis

205

Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis,

206

quam quibus in patriam ventosa per aequora vectis

207

Pontus et ostriferi fauces temptantur Abydi.

208

Libra die somnique pares ubi fecerit horas

209

et medium luci atque umbris iam dividit orbem,

210

exercete, viri, tauros, serite hordea campis,

211

usque sub extremum brumae intractabilis imbrem;

212

nec non et lini segetem et Cereale papaver

213

tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris,

214

dum sicca tellure licet, dum nubila pendent.

215

vere fabis satio; tum te quoque, medica, putres

216

accipiunt sulci et milio venit annua cura,

217

candidus auratis aperit cum cornibus annum

218

Taurus et averso cedens Canis occidit astro.

219

at si triticeam in messem robustaque farra

220

exercebis humum solisque instabis aristis,

221

ante tibi Eoae Atlantides abscondantur

222

Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae,

223

debita quam sulcis committas semina quamque

224

invitae properes anni spem credere terrae.

225

multi ante occasum Maiae coepere; sed illos

226

exspectata seges vanis elusit avenis.

227

si vero viciamque seres vilemque phaselum,

228

nec Pelusiacae curam aspernabere lentis,

229

haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes:

230

incipe et ad medias sementem extende pruinas.

231

Idcirco certis dimensum partibus orbem

232

per duodena regit mundi sol aureus astra.

233

quinque tenent caelum zonae: quarum una corusco

234

semper sole rubens et torrida semper ab igni;

235

quam circum extremae dextra laevaque trahuntur

236

caeruleae, glacie concretae atque imbribus atris;

237

has inter mediamque duae mortalibus aegris

238

munere concessae divum, et via secta per ambas,

239

obliquus qua se signorum verteret ordo.

240

mundus, ut ad Scythiam Riphaeasque arduus arces

241

consurgit, premitur Libyae devexus in Austros.

242

hic vertex nobis semper sublimis; at illum

243

sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi.

244

maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis

245

circum perque duas in morem fluminis Arctos,

246

Arctos Oceani metuentis aequore tingi.

247

illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox,

248

semper et obtenta densentur nocte tenebrae;

249

aut redit a nobis Aurora diemque reducit,

250

nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis

251

illic sera rubens accendit lumina Vesper.

252

hinc tempestates dubio praediscere caelo

253

possumus, hinc messisque diem tempusque serendi,

254

et quando infidum remis impellere marmor

255

conveniat, quando armatas deducere classis,

256

aut tempestivam silvis evertere pinum.

257

Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus,

258

temporibusque parem diversis quattuor annum.

259

frigidus agricolam si quando continet imber,

260

multa, forent quae post caelo properanda sereno,

261

maturare datur: durum procudit arator

262

vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres,

263

aut pecori signum aut numeros impressit acervis.

264

exacuunt alii vallos furcasque bicornis,

265

atque Amerina parant lentae retinacula viti.

266

nunc facilis rubea texatur fiscina virga,

267

nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo.

268

quippe etiam festis quaedam exercere diebus

269

fas et iura sinunt: rivos deducere nulla

270

religio vetuit, segeti praetendere saepem,

271

insidias avibus moliri, incendere vepres,

272

balantumque gregem fluvio mersare salubri.

273

saepe oleo tardi costas agitator aselli

274

vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens

275

incusum aut atrae massam picis urbe reportat.

276

Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna

277

felicis operum. quintam fuge: pallidus Orcus

278

Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando

279

Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea

280

et coniuratos caelum rescindere fratres.

281

ter sunt conati imponere Pelio Ossam

282

scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum;

283

ter pater exstructos disiecit fulmine montis.

284

septima post decimam felix et ponere vitem

285

et prensos domitare boves et licia telae

286

addere. nona fugae melior, contraria furtis.

287

Multa adeo gelida melius se nocte dedere,

288

aut cum sole novo terras inrorat Eous.

289

nocte leves melius stipulae, nocte arida prata

290

tondentur, noctes lentus non deficit umor.

291

et quidam seros hiberni ad luminis ignis

292

pervigilat ferroque faces inspicat acuto.

293

interea longum cantu solata laborem

294

arguto coniunx percurrit pectine telas,

295

aut dulcis musti Volcano decoquit umorem

296

et foliis undam trepidi despumat aeni.

297

at rubicunda Ceres medio succiditur aestu,

298

et medio tostas aestu terit area fruges.

299

nudus ara, sere nudus. hiems ignava colono:

300

frigoribus parto agricolae plerumque fruuntur

301

mutuaque inter se laeti convivia curant.

302

invitat genialis hiems curasque resolvit,

303

ceu pressae cum iam portum tetigere carinae,

304

puppibus et laeti nautae imposuere coronas.

305

sed tamen et quernas glandes tum stringere tempus

306

et lauri bacas oleamque cruentaque myrta,

307

tum gruibus pedicas et retia ponere cervis

308

auritosque sequi lepores, tum figere dammas

309

stuppea torquentem Balearis verbera fundae,

310

cum nix alta iacet, glaciem cum flumina trudunt

311

Quid tempestates autumni et sidera dicam,

312

atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas,

313

quae vigilanda viris ? vel cum ruit imbriferum ver,

314

spicea iam campis cum messis inhorruit et cum

315

frumenta in viridi stipula lactentia turgent?

316

saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis

317

agricola et fragili iam stringeret hordea culmo,

318

omnia ventorum concurrere proelia vidi,

319

quae gravidam late segetem ab radicibus imis

320

sublimem expulsam eruerent; ita turbine nigro

321

ferret hiems culmumque levem stipulasque volantis.

322

saepe etiam immensum caelo venit agmen aquarum

323

et foedam glomerant tempestatem imbribus atris

324

collectae ex alto nubes; ruit arduus aether,

325

et pluvia ingenti sata laeta boumque labores

326

diluit; implentur fossae et cava flumina crescunt

327

cum sonitu fervetque fretis spirantibus aequor.

328

ipse pater media nimborum in nocte corusca

329

fulmina molitur dextra: quo maxima motu

330

terra tremit; fugere ferae et mortalia corda

331

per gentis humilis stravit pavor: ille flagranti

332

aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo

333

deicit; ingeminant Austri et densissimus imber:

334

nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt.

335

hoc metuens caeli mensis et sidera serva,

336

frigida Saturni sese quo stella receptet,

337

quos ignis caelo Cyllenius erret in orbis.

338

in primis venerare deos, atque annua magnae

339

sacra refer Cereri laetis operatus in herbis

340

extremae sub casum hiemis, iam vere sereno.

341

tum pingues agni et tum mollissima vina,

342

tum somni dulces densaeque in montibus umbrae.

343

cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret:

344

cui tu lacte favos et miti dilue Baccho,

345

terque novas circum felix eat hostia fruges,

346

omnis quam chorus et socii comitentur ovantes,

347

et Cererem clamore vocent in tecta; neque ante

348

falcem maturis quisquam supponat aristis

349

quam Cereri torta redimitus tempora quercu

350

det motus incompositos et carmina dicat.

351

Atque haec ut certis possemus discere signis,

352

aestusque pluviasque et agentis frigora ventos,

353

ipse pater statuit quid menstrua luna moneret,

354

quo signo caderent Austri, quid saepe videntes

355

agricolae propius stabulis armenta tenerent.

356

continuo ventis surgentibus aut freta ponti

357

incipiunt agitata tumescere et aridus altis

358

montibus audiri fragor, aut resonantia longe

359

litora misceri et nemorum increbrescere murmur.

360

iam sibi tum curvis male temperat unda carinis,

361

cum medio celeres revolant ex aequore mergi

362

clamoremque ferunt ad litora, cumque marinae

363

in sicco ludunt fulicae, notasque paludes

364

deserit atque altam supra volat ardea nubem.

365

saepe etiam stellas vento impendente videbis

366

praecipitis caelo labi, noctisque per umbram

367

flammarum longos a tergo albescere tractus;

368

saepe levem paleam et frondes volitare caducas,

369

aut summa nantis in aqua conludere plumas.

370

at Boreae de parte trucis cum fulminat et cum

371

Eurique Zephyrique tonat domus, omnia plenis

372

rura natant fossis atque omnis navita ponto

373

umida vela legit. numquam imprudentibus imber

374

obfuit: aut illum surgentem vallibus imis

375

aeriae fugere grues, aut bucula caelum

376

suspiciens patulis captavit naribus auras,

377

aut arguta lacus circumvolitavit hirundo

378

et veterem in limo ranae cecinere querelam.

379

saepius et tectis penetralibus extulit ova

380

angustum formica terens iter, et bibit ingens

381

arcus, et e pastu decedens agmine magno

382

corvorum increpuit densis exercitus alis.

383

iam variae pelagi volucres et quae Asia circum

384

dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri:

385

certatim largos umeris infundere rores,

386

nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas

387

et studio ineassum videas gestire lavandi.

388

tum cornix plena pluviam vocat improba voce

389

et sola in sicca secum spatiatur harena.

390

ne nocturna quidem carpentes pensa puellae

391

nescivere hiemem, testa cum ardente viderent

392

scintillare oleum et putris concrescere fungos.

393

Nec minus ex imbri soles et aperta serena

394

prospicere et certis poteris cognoscere signis:

395

nam neque tum stellis acies obtunsa videtur,

396

nec fratris radiis obnoxia surgere Luna,

397

tenuia nec lanae per caelum vellera ferri;

398

non tepidum ad solem pennas in litore pandunt

399

dilectae Thetidi alcyones, non ore solutos

400

immundi meminere sues iactare maniplos.

401

at nebulae magis ima petunt campoque recumbunt,

402

solis et occasum servans de culmine summo

403

nequiquam seros exereet noctua cantus.

404

apparet liquido sublimis in aere Nisus,

405

et pro purpureo poenas dat Scylla capillo:

406

quacumque illa levem fugiens secat aethera pennis,

407

ecce inimicus atrox magno stridore per auras

408

insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras,

409

illa levem fugiens raptim secat aethera pennis.

410

tum liquidas corvi presso ter gutture voces

411

aut quater ingeminant, et saepe cubilibus altis

412

nescio qua praeter solitum dulcedine laeti

413

inter se in foliis strepitant: iuvat imbribus actis

414

progeniem parvam dulcisque revisere nidos:

415

haud equidem credo, quia sit divinitus illis

416

ingenium aut rerum fato prudentia maior;

417

verum ubi tempestas et caeli mobilis umor

418

mutavere vices et Iuppiter uvidus Austris

419

denset erant quae rara modo, et quae densa relaxat,

420

vertuntur species animorum, et pectora motus

421

nunc alios, alios dum nubila ventus agebat,

422

concipiunt: hinc ille avium concentus in agris

423

et laetae pecudes et ovantes gutture corvi.

424

Si vero solem ad rapidum lunasque sequentis

425

ordine respicies, numquam te crastina fallet

426

hora, neque insidiis noctis capiere serenae.

427

Iuna revertentis cum primum colligit ignis,

428

si nigrum obscuro comprenderit aera cornu,

429

maximus agricolis pelagoque parabitur imber;

430

at si virgineum suffuderit ore ruborem,

431

ventus erit: vento semper rubet aurea Phoebe.

432

sin ortu quarto (namque is certissimus auctor)

433

pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit,

434

totus et ille dies et qui nascentur ab illo

435

exactum ad mensem pluvia ventisque carebunt,

436

votaque servati solvent in litore nautae

437

Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae.

438

sol quoque et exoriens et cum se condet in undas

439

signa dabit; solem certissima signa sequuntur,

440

et quae mane refert et quae surgentibus astris.

441

ille ubi nascentem maculis variaverit ortum

442

conditus in nubem medioque refugerit orbe,

443

suspecti tibi sint imbres: namque urget ab alto

444

arboribusque satisque Notus pecorique sinister.

445

aut ubi sub lucem densa inter nubila sese

446

diversi rumpent radii, aut ubi pallida surget

447

Tithoni croceum linquens Aurora cubile,

448

heu, male tum mitis defendet pampinus uvas;

449

tam multa in tectis crepitans salit horrida grando.

450

hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo,

451

profuerit meminisse magis; nam saepe videmus

452

ipsius in vultu varios errare colores:

453

caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros;

454

sin maculae incipient rutilo immiscerier igni,

455

omnia tum pariter vento nimbisque videbis

456

fervere. non illa quisquam me nocte per altum

457

ire neque ab terra moneat convellere funem.

458

at si, cum referetque diem condetque relatum,

459

lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis

460

et claro silvas cernes Aquilone moveri.

461

denique, quid vesper serus vehat, unde serenas

462

ventus agat nubes, quid cogitet umidus Auster,

463

sol tibi signa dabit. solem quis dicere falsum

464

audeat? ille etiam caecos instare tumultus

465

saepe monet fraudemque et operta tumescere bella.

466

ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam,

467

cum caput obscura nitidum ferrugine texit

468

impiaque aeternam timuerunt saecula noctem.

469

tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti,

470

obscenaeque canes importunaeque volucres

471

signa dabant. quotiens Cyclopum effervere in agros

472

vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam,

473

flammarumque globos liquefactaque volvere saxa !

474

armorum sonitum toto Germania caelo

475

audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes.

476

vox quoque per lucos vulgo exaudita silentis

477

ingens, et simulacra modis pallentia miris

478

visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae

479

(infandum !); sistunt amnes terraeque dehiscunt,

480

et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant.

481

proluit insano contorquens vertice silvas

482

fluviorum rex Eridanus camposque per omnis

483

cum stabulis armenta tulit. nec tempore eodem

484

tristibus aut extis fibrae apparere minaces

485

aut puteis manare cruor cessavit, et altae

486

per noctem resonare lupis ululantibus urbes.

487

non alias caelo ceciderunt plura sereno

488

fulgura nec diri totiens arsere cometae.

489

ergo inter sese paribus concurrere telis

490

Romanas acies iterum videre Philippi;

491

nec fuit indignum superis bis sanguine nostro

492

Emathiam et latos Haemi pinguescere campos.

493

scilicet et tempus veniet cum finibus illis

494

agricola incurvo terram molitus aratro

495

exesa inveniet scabra robigine pila,

496

aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis,

497

grandiaque effossis mirabitur ossa sepulcris.

498

di patrii, Indigetes, et Romule Vestaque mater,

499

quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas,

500

hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo

501

ne prohibete. satis iam pridem sanguine nostro

502

Laomedonteae luimus periuria Troiae;

503

iam pridem nobis caeli te regia, Caesar,

504

invidet atque hominum queritur curare triumphos,

505

quippe ubi fas versum atque nefas; tot bella per orbem,

506

tam multae scelerum facies, non ullus aratro

507

dignus honos, squalent abductis arva colonis,

508

et curvae rigidum falces conflantur in ensem.

509

hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum;

510

vicinae ruptis inter se legibus urbes

511

arma ferunt; saevit toto Mars impius orbe;

512

ut cum carceribus sese effudere quadrigae,

513

addunt in spatio, et frustra retinacula tendens

514

fertur equis auriga neque audit currus habenas.