I.1
C. PLINIUS SEPTICIO SUO S.
1 Frequenter hortatus es, ut epistulas, si quas paulo
curatius scripsissem, colligerem publicaremque. Collegi non
servato temporis ordine - neque enim historiam componebam -,
sed ut quaeque in manus venerat.
2 Superest, ut nec te consilii nec me paeniteat obsequii.
Ita enim fiet, ut eas, quae adhuc neglectae iacent, requiram
et, si quas addidero, non supprimam. Vale.
__________________
2 iacent: nämlich im
Archiv supprimere:
zurückhalten
III.14
C. PLINIUS ACILIO SUO S.
1 Rem atrocem nec tantum epistula dignam Larcius Macedo, vir
praetorius, a servis suis passus est, superbus alioqui et
saevus et, qui servisse patrem suum parum, immo nimium
meminisset.
2 Lavabatur in villa Formiana; repente eum servi
circumsistunt; alius fauces invadit, alius os verberat,
alius pectus et ventrem atque etiam , foedum dictu, verenda
contundit; et cum exanimem putarent, abiciunt in fervens
pavimentum, ut experirentur, an viveret. Ille, sive quia non
sentiebat, sive quia se non sentire simulabat, immobilis et
extentus fidem peractae mortis implevit.
3 Tum demum quasi aestu solutus effertur, excipiunt servi
fideliores, concubinae cum ululatu et clamore concurrunt.
Ita et vocibus excitatus et recreatus loci frigore sublatis
oculis agitatoque corpore vivere se - et iam tutum erat -
confitetur.
4 diffugiunt servi; quorum magna pars comprehensa est,
ceteri requiruntur. Ipse paucis diebus aegre focilatus non
sine ultionis solacio decessit ita vivus vindicatus, ut
occisi solent.
5 Vides, quot periculis, quot contumeliis , quot ludibriis
simus obnoxii; nec est, quod quisqam potest esse securus ,
quia sit remissus et mitis; non enim iudicio domini, .se d
scelere perimuntur. Verum haec hactenus.
6 Quid praeterea novi? Quid? Nihil; alioqui subiungerem; nam
et charta superest et dies feriatus patitur plura contexi
Addam, quod opportune de eodem Macedone succurit. Cum in
publico Romae lavaretur, notabilis atque etiam, ut exitus
docuit, ominosa res accidit.
7. Eques Romanus a servo eius, ut transitum daret, manu
leviter admonitus, convertit se nec servum, a quo erat
tactus , sed ipsum Macedonem tam graviter palma percussit,
ut paene concideret.
8. Ita balineum illi quasi per gradus quosdam primum
contumeliae locus, deinde exitii fuit. Vale.
____________________________
1 tantum: nur. Der Vorfall ist so
gewichtig, daß er in die Geschichtsschreibung
gehört. Auch der Historiker Tacitus hält einen
solchen Vorfall für erwähnenswert (Ann. XIV,
42) alioqui: ohnehin schon immo:
nein, vielmehr
2 invadere: = aggredi verenda: Unterleib fervens pavimentum:
heißer Estrich exanimem: sc. eum extentus: mit
entspannten Gliedern fidem implere: eigentlich 'die
Glaubwürdigkeit vervollständigen
3 solutus: aufgelöst
4 focilare: aufwärmen, ins Leben zurückrufen
5 obnoxius: ausgesetzt remissus: gelinde domini: =
Subjekt! Das Wort ist
gewählt, weil als Täter nur Sklaven gedacht sind,
die kein 'iudicium
vollziehen, sondern nur
ein 'scelus' begehen können
perimere, perimo: töten hactenus : soweit, bis
hierher
6 alioqui: sonst subiungere: (unten) anfügen charta:
Papier superesse: im Überfluß vorhanden sein
opportune: im günstigen Moment succurrere: sc. menti =
einfallen publico: sc. balineo ominosus: von unheilvoller
Vorbedeutung
VIII, 16
C. Plinius Paterno Suo S.
1 Confecerunt me infirmitates meorum, mortes etiam, et
quidem iuvenum. Solacia duo nequaquam paria tanto dolori,
solacia tamen: Unum facilitas manu mittendi; videor enim non
omnino immaturos perdidisse, quos iam liberos perdidi;
alterum, quod permitto servis quoque quasi testamenta facere
eaque ut legitima custodio.
2 Mandant rogantque, quod visum; pareo ut iussus. Dividunt,
donant, relinquunt, dumtaxat intra domum. Nam servis res
publica quaedam et quasi civitas domus est.
3 Sed quamquam his solaciis adquiescam, debilitor et frangor
eadem humanitate, quae me, ut hoc ipsum permitterem,
induxit. Non ideo tamen velim durior fieri. Nec ignoro alios
eius modi casus nihil amplius vocare quam damnum eoque sibi
magnos homines et sapientes videri. Qui an magni
sapientesque sint, nescio, homines non sunt.
4. Hominis est enim affici dolore, sentire, resistere tamen
et solacia admittere, non solaciis non egere.
5 Verum de his plura fortasse, quam debui, sed pauciora,
quam volui. Est enim quaedam etiam dolendi voluptas,
praesertim si in amici sinu defleas, apud quem lacrimis tuis
vel laus sit parata vel venia. Vale.
________________________
1 infirmitas: sc. corporis et quidem: und noch dazu solacia:
sc. sunt facilitas: Leichtigkeit manu mittere: freilassen
immaturus: vorzeitig, zu früh quasi: rein juristisch
konnte kein Sklave ein Testament machen
2 mandare: Weisungen erteilen ( in
ihrem Testament ) relinquere:
hinterlassen dumtaxat: freilich nur
3 damnum: Vermögensverlust
4 admittere: zulassen
5 verum: aber plura: sc. scripsi
IX 36
C. Plinius Fusco suo s.
1 Quaeris, quem ad modum in Tuscis diem aestate disponam.
Evigilo, cum libuit, plerumque circa horam primam, saepe
ante, tardius raro. Clausae fenestrae manent;
2 mire enim silentio et tenebris ab iis, quae avocant,
abductus et liber et mihi relictus non oculos animo, sed
animum oculis sequor, qui eadem, quae mens vident, quotiens
non vident alia.
3 Cogito, si quid in manibus, cogito ad verbum scribenti
emendantique similis nunc pauciora, nunc plura, ut vel
difficile vel facile componi tenerive potuerunt. Notarium
voco et die dimisso, quae formaveram, dicto; abit rursusque
revocatur rursusque dimittitur.
4 Cenanti mihi, si cum uxore vel paucis, liber legitur; post
cenam comoedia aut lyristes mox cum meis ambulo, quorum in
numero sunt eruditi. Ita variis sermonibus vespera
extenditur, et quamquam longissimus dies bene conditur.
5 Non numquam ex hoc ordine aliqua mutantur; nam, si diu
iacui vel ambulavi, post somnum demum lectionemque non
vehiculo sed, quod brevius, quia velocius, equo gestor.
Interveniunt amici ex proximis oppidis, partemque diei ad se
trahunt interdumque lasso mihi opportuna interpellatione
subveniunt.
6 Venor aliquando, sed non sine pugillaribus, ut, quamvis
nihil ceperim, non nihil referam. Datur et colonis, ut
videtur ipsis, non satis temporis, quorum mihi agrestes
querelae litteras nostras et haec urbana opera
commendant.
Vale.
__________________
Der Brief ist an den aus vornehmem
Geschlecht stammenden Cn. Pedanius Fuscus Salinator
gerichtet, der im Jahre 118 das Konsulat verwaltete.
1 Tusci: sc. agri Landgut des
Plinius in Etrurien evigilare:
wachen circa horam primam: gegen 6 Uhr tardus: langsam
hier =
spät
2 avocare: wegrufen, abziehen, zerstreuen ea, quae avocant:
Ablenkungen mihi relictus: mir überlassen quotiens non
vident alia : In der Dunkelheit
kann Plinius sich besser konzentrieren in manibus: sc mihi est ad verbum: Wort für
Wort emendare: verbessern ut: hier = je nachdem
3 difficile: späte und
seltene Adverbform statt gewöhnlich difficulter teneri: sc. memoria ve:
enklitische Partikel = oder
notarius: (nota) Schnellschreiber, Stenograph (
Ciceros Sekretär Tiro hatte
stenographische Zeichen entwickelt, die nach ihm notae
Tironiae genannt wurden ) dies:
hier =
Tageslicht formare: hier = entwerfen
dictare: diktieren.
4 legere vorlesen lyristes, ae Leierspieler (
Während des Mahles gab es
Vorführungen von Schauspielern, Pantomimen und
Leierspielern mei meine Leute Charakteristisch für die
Einstellung des Plinius seinen Sklaven gegenüber ist
es, daß er sie nicht
servi, sondern einfach
mei nennt . Unter mei
waren sowohl Sklaven als auch
Freigelassene zu verstehen, die zur familia gehörten vespera
ein von den Schriftstellern der
Kaiserzeit bevorzugtes Wort für vesper vesperam extendere den Abend zubringen
quamquam ( beim Adjektiv ) wird im
steigernd konzessiven Sinn gebraucht Es steht besonders
häufig im späteren Latein diem condere den Tag zu Ende bringen (
Dieser poetische Ausdruck findet
sich in der Prosa nur bei Plinius
)
5 demum erst, endlich lectio Lektüre gestare tragen
equo gestari = equo vehi intervenire dazwischenkommen ad se
trahere an sich ziehen, für sich beanspruchen lassus
abgespannt, müde interpellatio Unterbrechung,
Störung
VII 27
C. PLINIUS SURAE SUO S.
1 Et mihi discendi et tibi docendi facultatem otium praebet.
Igitur perquam velim scire, esse phantasmata et habere
propriam figuram numenque aliquod putes an inania et vana ex
metu nostro imaginem accipere.
2 Ego ut esse credam, imprimis eo ducor, quod audio
accidisse Curtio Rufo. Tenuis adhuc et obscurus obtinenti
Africam comes haeserat; inclinato die spatiabatur in
porticu; offertur ei mulieris figura humana grandior
pulchriorque; perterrito. Africam se, futurorum praenuntiam,
dixit; iturum enim Romam honoresque gesturum atque etiam cum
summo imperio in eandem provinciam reversurum ibique
moriturum.
3 Facta sunt omnia. Praeterea accedenti Carthaginem
egredientique nave eadem figura in litore occurrisse
narratur Ipse certe implicitus morbo futura praeteritis,
adversa secundis auguratus spem salutis nullo suorum
desperante proiecit.
4 Iam illud nonne et magis terribile et non minus mirum est?
Quod exponam, ut accepi.
5 Erat Athenis spatiosa et capax domus, sed infamis et
pestilens. Per silentium noctis sonus ferri et, si
attenderes acrius, strepitus vinculorum longius primo,
deinde e proximo reddebatur; mox apparebat idolon, senex
macie et squalore confectus, promissa barba, horrenti
capillo; cruribus compedes, manibus catenas gerebat
quatiebatque.
6 Inde inhabitantibus tristes diraeque noctes per metum
vigilabantur; vigiliam morbus et crescente formidine mors
sequebatur Nam interdiu quoque, quamquam abscesserat imago,
memoria imaginis oculis inerrabat, longiorque causis timoris
timor erat. Deserta inde et damnata solitudine domus totaque
illi monstro relicta; proscribebatur tamen, seu quis emere,
seu quis conducere ignarus tanti mali vellet.
7 Venit Athenas philosophus Athenodorus, legit titulum,
auditoque pretio, quia suspecta vilitas, percunctatus omnia
docetur ac nihilo minus, immo tanto magis conducit. Ubi
coepit advesperascere, iubet sterni sibi prima domus parte,
poscit pugillares, stilum, lumen; suos omnes in interiora
dimittit, ipse ad scribendum animum, oculos, manum intendit,
ne vacua mens audita simulacra et inanes sibi metus
fingeret.
8 Initio, quale ubique, silentium noctis,, dein concuti
ferrum, vincula moveri; ille non tollere oculos, non
remittere stilum, sed offirmare animum auribusque
praetendere; tum crebrescere fragor, adventare et iam ut in
limine, iam ut intra limen audiri; respicit,, videt
agnoscitque narratam sibi effigiem.
9 Stabat innuebatque digito similis vocanti; hic contra, ut
paulum exspectaret, manu significat rursusque ceris et stilo
incumbit; illa scribentis capiti catenis insonabat; respicit
rursus idem, quod prius, innuentem nec moratus tollit lumen
et sequitur.
10 Ibat illa lento gradu quasi gravis vinculis; postquam
deflexit in aream domus, repente dilapsa deserit comitem;
desertus herbas et folia concerpta signum loco ponit.
11 Postero die adit magistratus, monet, ut illum locum
effodi iubeant. Inveniuntur ossa inserta catenis et
implicita, quae corpus aevo terraque putrefactum nuda et
exesa reliquerat vinculis; collecta publice sepeliuntur.
Domus postea rite conditis manibus caruit.
12 Et haec quidem affirmantibus credo illud affirmare aliis
possum. Est libertus mihi non inlitteratus. Cum hoc minor
frater eodem lecto quiescebat. Is visus est sibi cernere
quendam in toro residentem admoventemque capiti suo cultros
atque etiam ex ipso vertice amputantem capillos. Ubi
inluxit, ipse circa verticem tonsus, capilli iacentes
reperiuntur.
13 Exiguum temporis medium et rursus simile aliud priori
fidem fecit. Puer in paedagogio mixtus pluribus dormiebat;
venerunt per fenestras - ita narrat - in tunicis albis duo
cubantemque detonderunt et, qua venerant, recesserunt. Hunc
quoque tonsum sparsosque circa capillos dies ostendit.
14 Nihil notabile secutum, nisi forte, quod non fui reus,
futurus, si Domitianus, sub quo haec acciderunt, diutius
vixisset. Nam in scrinio eius datus a Caro de me libellus
inventus est; ex quo coniectari potest, quia reis moris est
summittere capillum, recisos meorum capillos depulsi, quod
imminebat, periculi signum fuisse. Proinde rogo, eruditionem
tuam intendas.
15 Digna res est, quam diu multumque consideres; ne ego
quidem indignus, cui copiam scientiae tuae facias.
16 Licet etiam in utramque partem, ut soles, disputes, ex
altera tamen fortius, ne me suspensum incertumque dimittas,
cum mihi consulendi causa fuerit, ut dubitare desinerem.
Vale
________________________
Sura bekleidete 101 zum 2. und 107
zum 3. Male das Konsulat.
1 docendi er soll Plinius
belehren perquam recht gern scire
danach eine
Doppelfrage phantasmata
(Gespenster): Subjekt des
von putes abhängigen a. c. i. mit den
Infinitiven esse und habere Zu lezterem
sind figuram (Gestalt) und numen (überirdisches Wesen)
Objekte imago Gestalt Objekte
2 Curtius Rufus: Die Geschichte dieses Lebens berichtet auch
Tacitus, Ann. XI 21 tenuis, e arm obtinere als Statthalter
haerere "sich anschließen" spatiari spazierengehen
offertur medial humana ablativus
comparationis perterrito scil. ei praenuntia
Verkünderin iturum: scil. eum honores Ämter
imperium scil. consulare
3 implicare morbo eigentlich einwickeln,
medial augurari deuten, dazu futura
und
adversa als Objekte. Da er krank
war, deutete er die 2. Erscheinung als Ankündigung
seines Todes, den sie beim 1. Mal geweissagt
hatte nullo . . . desperante
adversativ
4 illud folgendes
5 infamis verrufen attendere auf etwas achten, aufpassen
longius primo, deinde e proximo Welche rhethorische Figur liegt hier
vor? reddebatur medial idolon
griechisch = imago = Gestalt macies Magerkeit squalor
Schmutz promittere wachsen lassen horrere emporstarren
6 inhabitantibus dativus graecus inerrare oculis
zufällig vor die Augen treten proscribere zum Verkauf
anbieten conducere mieten, pachten
7 titulus Inschrift, das Plakat mit dem Angebot vilitas der
geringe Preis tanto magis erst recht sternere sc. lectum
pugillares: Schreibtäfelchen (aus Wachs) intendere: auf
etwas achten, aufpassen, sich um etwas bemühen vacuus
unbeschäftigt
8 concuti: sog. infinitivus descriptivus remittere
loslassen, aus der Hand legen praetendere c. dat. scil.
animum Er hält sich den Mut vor die Ohren.
9 cera, - ae f. eigentlich Wachs,
Schreibtafel insonare + Dativ dröhnen an innuere, - o
zunicken
10 area eigentlich Fläche, der Innenraum der Villa,
nämlich das dachlose, hinter dem atrium gelegene
Peristyl concerpere abrupfen
11 inserere c. dat. einfügen putrefactus verwest
exedere abfressen publice öffentlich; auf Anordnung der
Gemeinde condere beisetzen manes eigentlich
Totengeister, Leichenreste carere ohne Ablativ frei,
unbehelligt sein
12 haec das Obige illud das folgende Plinius erzählt hier, wie stets, wo er
Anekdoten berichtet, Geschichten, einer Schulvorschrift
gemäß sibi videri
glauben torum Bett residere sich setzen
13 medium sc. erat = war dazwischen, "verging" fidem facere
glaubwürdig machen paedagogium Schule, ein Internat, in dem junge Sklaven (pueri)
für gehobene Dienste ausgebildet wurden qua: scil. via
14 futurus konditional
(irreal) scrinium Archiv
(vgl. Schrein) Carus ein
gefährlicher Ankläger, der in den letzten
Lebensjahren Domitians die Hinrichtung mehrerer guter
Freunde des Plinius erwirkte
libellus "Anklageschrift" summittere = promittere
16 licet "du magst", wenn du willst in utramque partem
disputare nach Rhetorenart, wie
sie zuerst die Philosophen der sogenannten jüngeren
Akademie aufgebracht hatten, zwei entgegengesetzte
Standpunkte nacheinander vertreten suspensum incertumque Hendiadyoin suspensus
erwartungsvoll aufgeregt
|